22:34 +07 Thứ sáu, 30/10/2020

1   Menu

1   Đăng nhập thành viên

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
Học viện hành chính
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN
SocTrang.gov.vn
Báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam
csdl.thutuchanhchinh.vn/

Trang nhất » Tin Tức » Tin tức - sự kiện

Nhận diện cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân Việt Nam hiện nay

Thứ hai - 16/12/2019 16:41
   Xác định đúng cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân nước ta là cơ sở để hoạch định và thực hiện tốt chính sách đối với giai cấp này góp phần phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam ngày càng bền vững.

   Việt Nam là một nước nông nghiệp, nông dân chiếm đa số trong dân cư. Đây là một lực lượng cách mạng to lớn trong chiến lược phát triển của đất nước, đồng thời trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn trước đây và hiện nay, nông dân giữ vị trí là “chủ thể”. Vì vậy, họ luôn là lực lượng được quan tâm hàng đầu trong quá trình hoạch định, triển khai và thực hiện đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước ta.

   Trong lịch sử dân tộc, với tư cách là những chủ nhân đầu tiên khai phá đất đai, mở mang bờ cõi, lập nên non sông nước Việt, giai cấp nông dân đã góp phần quan trọng sáng tạo nên những giá trị vật chất, tinh thần truyền thống văn hoá của dân tộc. Những giá trị và bản sắc văn hoá Việt Nam còn được lưu giữ đến hôm nay, phần rất lớn do nông dân đã bảo tồn và gìn giữ. Đồng thời, giai cấp nông dân giữ một vai trò quan trọng trong lực lượng sản xuất tạo ra của cải vật chất nuôi sống xã hội và cũng là lực lượng sẵn sàng xả thân bảo vệ quê hương, bảo vệ Tổ quốc trước nguy cơ xâm lược của kẻ thù ngoại bang trong suốt mấy ngàn năm lịch sử của dân tộc.

   Hiện nay nông dân nước ta chiếm gần 70% dân số và khảng 50% lực lượng lao động xã hội, họ là lực lượng lao động chủ yếu trong nông nghiệp ở địa bàn nông thôn, là chủ thể của quá trình ứng dụng thành tựu khoa học, kỹ thuật, công nghệ hiện đại vào quá trình sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực. Trong quá trình chuyển từ nền kinh tế tự cấp, tự túc sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo hướng kinh tế tri thức, quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế tất yếu dẫn đến sự biến đổi cơ cấu xã hội - giai cấp nói chung và đặc biệt là cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân nói riêng. Việc nhận diện đầy đủ, toàn diện và đúng đắn sự biến đổi cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân nước ta là cơ sở để Đảng, Nhà nước có những đường lối, chủ trương, chính sách phù hợp nhằm định hướng tích cực cho sự biến đổi này.

   Thật vậy, xã hội loài người là một thể thống nhất có cơ cấu rất đa dạng và phức tạp. Khi nghiên cứu cơ cấu xã hội loài người, các nhà xã hội học còn nghiên cứu cơ cấu xã hội ở cấp độ phân hệ của nó. Những phân hệ tồn tại với tính cách là một bộ phận của hệ thống cơ cấu chỉnh thể xã hội, đồng thời chịu sự tác động của quy luật cơ bản trong xã hội, đó là quy luật về sự phù hợp giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất. Tuy nhiên cách xem xét trên chỉ có nghĩa tương đối, bởi vì những cơ cấu xã hội phân hệ khi được xem xét độc lập, ở đó nó lại là một chỉnh thể và chịu sự tác động của những quy luật riêng.

   Với cách tiếp cận trên, cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân là một phân hệ của cơ cấu xã hội.

   Nói đến cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân là nói đến một hệ thống chỉnh thể và mối liên hệ của các bộ phận cấu thành. Cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân được xem xét trên bình diện lý thuyết về cơ cấu xã hội.

   Dựa trên quan niệm này, diện mạo cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân Việt Nam hiện nay có thể mô tả trên mọi phương diện. Nông dân nước ta là lực lượng lao động sản xuất, hầu hết sống ở vùng nông thôn, sản xuất sản phẩm nông nghiệp. Đây là lực lượng cơ bản để xây dựng kinh tế và đời sống văn hóa tinh thần ở nông thôn. Đồng thời giai cấp nông dân cùng với lực lượng lao động khác trong xã hội tạo ra của cải vật chất để bảo đảm sự tồn tại và phát triển xã hội.

   Chúng ta có thể hình dung bức tranh xã hội về giai cấp nông dân nước ta hiện nay với những phương diện sau đây:

   Thứ nhất, Cơ cấu xã hội – giai cấp của giai cấp nông dân

   Nói đến cơ cấu xã hội – giai cấp của giai cấp nông dân tức là nói đến phương diện chính trị xã hội trong cơ cấu này. Nội dung chính trị xã hội có trong cơ cấu xã hội – giai cấp của giai cấp nông dân Việt Nam hiện nay có thể được hiểu trên những mặt sau đây:

   Trước hết, đó là những giai tầng khác nhau trong nội bộ giai cấp nông dân mà biểu hiện về mặt kinh tế trong nền kinh tế thị trường hiện nay là sự phân tầng xã hội (nông dân trung lưu, nông dân chủ trang trại, nông dân là triệu phú, nông dân nghèo không có tư liệu sản xuất...) và xu hướng là hình ảnh trung nông, trung lưu hóa ngày càng đậm nét hơn theo đà phát triển của kinh tế thị trường và công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

   Cũng có thể hiểu dưới góc độ chính trị xã hội về cơ cấu xã hội – giai cấp của giai cấp nông dân trên dấu hiệu khác. Đó là: độ chênh lệc khác nhau mà có thể đo lường được theo tỉ lệ phần trăm là có bộ phận nông dân đã gia nhập vào hợp tác xã kiểu mới, và có hộ nông dân làm ăn cá thể biểu hiện là chủ hộ. Hiện nay ở Việt Nam, diện mạo chính trị xã hội của giai cấp nông dân chủ yếu là hộ nông dân cá thể, nó gắn liền với quyền sở hữu lâu dài về đất đai. Tất nhiên đến đây có vấn đề đặt ra tức là cùng với việc phát triển và tồn tại lâu dài của hình thức kinh tế hộ nông dân thì phải đẩy mạnh việc tổ chức lại các hợp tác xã nông nghiệp hình thành ở nông thôn theo mô hình hợp tác xã kiểu mới theo hướng kinh tế tri thức. Nó thật sự là hình thức để phát triển sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất xã hội ở nông thôn. Nó khác với hình thức kinh tế tập thể hóa một cách máy móc và hình thức không có hiệu quả trước đây.

   Bên cạnh đó,  cơ cấu xã hội – giai cấp của giai cấp nông dâ Việt Nam nhìn từ góc độ chính trị xã hội còn được hiểu ở phương diện khác đó là thái độ chính trị, quan điểm chính trị, ý thức chính trị của người nông dân, các hộ nông dân đối với chế độ xã hội nói chung, nó biểu hiện sự nhận thức, sự giác ngộ chính trị của nông dân (nông dân ủng hộ hay phản đối chính sách của Nhà nước). Sự tham gia của nông dân vào các hoạt động chính trị - xã hội, vào tổ chức chính trị - xã hội của hệ thống chính trị - xã hội ở nông thôn nước ta.

   Ngoài ra còn phải đặc biệt chú ý khảo sát tính tích cực chính trị - xã hội trong thực tiễn của nông dân hiện nay. Nó biểu hiện qua những hành vi như người nông dân quan tâm đến thời cuộc như thế nào? Họ tham gia xây dựng thể chế chính trị ở nông thôn như thế nào? Ở Việt Nam biểu hiện rõ nhất là thái độ của nông dân đối với việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, Pháp lệnh dân chủ ở cơ sở và sự tham gia của nông dân vào cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, chống các tiêu cực xã hội khác… Tất nhiên ở đây có tính hai mặt khi nông dân rơi vào tình trạng bị kích động bởi những phần tử xấu thì họ dễ rơi vào trạng thái quá đà, manh động và vi phạm pháp luật.

   Thứ hai, cơ cấu xã hội – nghề nghiệp của giai cấp nông dân

   Ngày nay, dưới tác động của hàng loạt những nhân tố khác quan và chủ quan, cơ cấu xã hội - nghề nghiệp của nông dân Việt Nam cũng ngày càng trở nên đa dạng. Trong giai cấp nông dân có bộ phận nông dân làm nghề rừng, bộ phận những người làm ngư nghiệp, bộ phận nông dân làm nghề chăn nuôi, bộ phận nông dân làm nghề trồng trọt...Trong giai cấp nông dân cũng có bộ phận lấy hoạt động buôn bán làm chính, hoặc có bộ phận nông dân chuyên làm dịch vụ phục vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp. Ngoài ra có một số ít nông dân làm hổn hợp ngành nghề, cá biệt cũng có bộ phận nông dân vừa làm công chức, viên chức nhà nước vừa làm nông nghiệp.

   Ở nước ta, trong thập niên đầu của thế kỷ XXI vừa qua, với chủ trương đa dạng hóa trong sản xuất nông nghiệp; công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn theo hướng kinh tế tri thức; phát huy vai trò động lực của khoa học – kỹ thuật gắn với yêu cầu phát triển kinh tế, điều này tất yếu dẫn đến sự phát triển đa dạng về cơ cấu xã hội - nghề nghiệp của giai cấp nông dân Việt Nam. Nhiều ngành nghề truyền thống được phục hồi và nâng cao, nhiều ngành nghề mới trong nông nghiệp ra đời.

   Tính đa dạng về cơ cấu xã hội - nghề nghiệp ở giai cấp nông dân Việt nam là sự biểu hiện quá trình phát triển kinh tế và sự phân công lao động xã hội diễn ra ở nông thôn và trong xã hội nói chung.

   Thứ ba, cơ cấu xã hội – dân cư của giai cấp nông dân

   Cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân  xem xét dưới góc độ dân cư, tức là căn cứ theo đặc điểm dân cư như miền núi, đồng bằng hay miền biển, hải đảo, biên giới...

   Ở nước ta cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân xét về góc độ dân cư có những nét đặc trưng cơ bản như: cơ cấu xã hội – dân cư của giai cấp nông dân có liên quan đến các vùng dân tộc. Tuy các dân tộc nước ta sống xen kẽ nhau nhưng cũng có những vùng quần tụ các dân tộc chủ yếu như dân tộc Khmer ở ĐBSCL, dân tộc Chăm ở các tỉnh miền Trung...các vùng dân cư mà những người nông dân sinh sống có sự phát triển không đều về kinh tế, xã hội, văn hóa. Điều này phụ thuộc vào sự phân bố các vùng kinh tế, tình trạng giao thông vận tải, thông tin liên lạc, mạng lưới điện năng và chính sách xã hội đối với nông thôn chưa thật sự đồng bộ...Chính vì vậy đã dẫn đến những hậu quả nặng nề về các mặt của đời sống xã hội; sự biến đổi cơ cấu xã hội – dân cư của giai cấp nông dân theo khuynh hướng ngày càng tăng mật độ dân cư; ở nước ta trong khu vực nông thôn còn có những vùng dân cư mà nền sản xuất hàng hóa chậm phát triển. Những nơi này thường là những địa bàn trọng yếu về mặt quốc phòng và an ninh, những vùng biên cương có truyền thống cách mạng.

   Thứ tư, cơ cấu xã hội – dân số của giai cấp nông dân

   Cơ cấu xã hội – dân số của một giai cấp cho phép hình dung giai cấp đó chiếm tỉ lệ như thế nào trong tổng dân số.

   Ở hầu hết các nước trên thế giới, trong quá trình phát triển bao giờ cũng có thời điểm là giai cấp nông dân chiếm đa số trong xã hội. Bởi lẽ, trên thế giới hầu hết các nước đều đi lên bằng con đường nông nghiệp. Về sau sự phát triển của lực lượng sản xuất đã dẫn đến sự phân công lao động, từ đó ngành nghề trở nên đa dạng. Tỷ lệ dân số là nông dân trong xã hội ở mỗi quốc gia từ đó có sự thay đổi.

   Đối với những nước phát triển, do tác động của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, những thành tựu tiến bộ của nó được áp dụng vào sản xuất và những hiệu quả kinh tế - xã hội mà nó mang lại đã làm cho giai cấp nông dân giảm đi rõ rệt, chiếm tỉ lệ thấp trong cơ cấu dân số. Ngược lại, ở những nước chậm phát triển, trong cơ cấu xã hội – dân số, nông dân vẫn chiếm tỉ lệ khá cao, có nước còn hơn 80% dân số là nông dân. Ở Việt Nam hiện nay nông chiếm gần 70% dân số và khảng 50% lực lượng lao động xã hội. Ngày nay sự phát triển của khoa học – kỹ thuật và khả năng ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào trong sản xuất nông nghiệp làm giai cấp nông dân giảm đi về mặt số lượng và có xu hướng chuyển từ nông dân nông nghiệp sang nông dân công nghiệp. Xác định tỷ lệ giai cấp nông dân trong cơ cấu xã hội – dân số là cơ sở để xác định chính sách đúng nhằm phát triển kinh tế của đất nước.

   Thứ năm, cơ cấu xã hội – dân tộc của giai cấp nông dân

   Cơ cấu xã hội – dân tộc là loại hình cơ cấu có liên quan đến các cộng đồng người thuộc các dân tộc, sắc tộc. Nghiên cứu cơ cấu xã hội – dân tộc sẽ giúp cho Nhà nước quản lý nắm được tỷ lệ tương quan giữa các vùng dân tộc, trong đó có đặc điểm và những chỉ tiêu nói lên trình độ phát triển của từng dân tộc, trên cơ sở đó xác định và thực hiện chính sách cụ thể phù hợp với từng dân tộc nhằm tạo điều kiện cho mỗi dân tộc phát triển trên cơ sở văn hóa vốn có của họ, góp phần từng bước giảm dần khoảng cách giữa các dân tộc với nhau bằng cách không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho những dân tộc ở vùng cao, vùng xa và vùng sâu.

   Việt Nam là quốc gia đa dân tộc. Vì vậy, giai cấp nông dân có cơ cấu dân tộc rất đa dạng. Ở Việt Nam các nhóm dân tộc chiếm đa số thường có mặt bằng văn hóa cao hơn nhóm dân tộc thiểu số. Họ có đời sống khá tốt về vật chất và tinh thần. Đây là lực lượng nông dân đóng vai trò gạch nối trong việc áp dụng kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất nông nghiệp và phát triển nông thôn. Xác định tính đa dạng dân tộc trong cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân là cơ sở xây dựng chính sách hợp lý trong việc phát triển kinh tế và quốc phòng an ninh.

   Thứ sáu, cơ cấu xã hội – tôn giáo của giai cấp nông dân

   Tôn giáo là một trong những hình thái ý thức xã hội, là sản phẩm của xã hội. Đối với nông dân, tôn giáo được xem là nhu cầu tinh thần và có ảnh hưởng lớn đến quá trình sản xuất của họ trong đời sống xã hội. Sự tồn tại của các tôn giáo và những loại hình tín ngưỡng dân gian đóng vai trò quan trọng trong đời sống của cộng đồng dân cư ở nông thôn, nên cơ cấu xã hội – tôn giáo của giai cấp nông dân cũng rất phức tạp. Trong nông dân có bộ phận nông dân chung sống trên cùng một địa bàn nhưng theo những tôn giáo khác nhau hoặc chỉ theo một tôn giáo nhất định. Trong trường hợp này tôn giáo thường có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống xã hội của người nông dân.

   Ở nước ta trong những năm vừa qua. Nông dân theo đạo ngày càng nhiều, đặc biệt là nông dân vùng sâu, vùng xa nơi có nhiều khó khăn trong quá trình sản xuất và trình độ dân trí thấp.

   Ngoài những lát cắt cơ bản nêu trên về cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân, còn có những dấu hiệu khác nổi lên như là những dạng thức của cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân Việt Nam như: cơ cấu về giới tính, cơ cấu về trình độ học vấn, cơ cấu về sức khỏe, cơ cấu về điều kiện sản xuất, cơ cấu về thu nhập và mức sống... Tất cả loại hình cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân nước ta không tồn tại biệt lập mà chúng nằm trong mối liên hệ, tác động qua lại nhiều chiều với nhau. Ở ngay trong bản thân loại hình cơ cấu này cũng bao chứa những yếu tố của loại hình cơ cấu khác dưới những góc độ khác nhau.

   Cơ cấu xã hội là một chỉnh thể, gồm nhiều yếu tố, bộ phận cấu thành, những yếu tố này, không tồn tại biệt lập mà chúng nằm trong mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau trong sự vận động, biến đổi và định hình của cơ cấu xã hội nói chung với tư cách là một chỉnh thể.

   Tóm lại, tổng hợp tất cả các loại hình phân chia giai cấp nông dân Việt nam với những mối quan hệ biện chứng đã tạo thành một cơ cấu xã hội giai cấp nông dân cụ thể. Xác định đúng cơ cấu xã hội của giai cấp nông dân nước ta là cơ sở để hoạch định và thực hiện tốt chính sách đối với giai cấp này góp phần phát triển nông nghiệp, nông thôn việt Nam ngày càng bền vững./.

Tác giả bài viết: TS. Nguyễn Minh Sang - Phó trưởng Khoa Lý luận Cơ sở

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

1   Thống kê truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 3


Hôm nayHôm nay : 2072

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 44610

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 2736062